25 Haziran 2013 Salı

EY YÜCE TÜRKLÜĞÜM!

Haziran, 2013
Celal-abad


Gün seninle üzerimize doğacak
Türküler gönüllerde seninle okunacak
Ruhlar seninle yeniden şad olacak
Seninle konuşacak tüm kuşlar ey yüce
                                                       Türklüğüm!

Kimselere vermem en kıymetli hazinemi
Büyük arzuyla açmışım taptaze sinemi
Başka bir ruh, senden güzel mi?
Güzelse de sen yine benimsin ey yüce
                                                      Türklüğüm!

Meydanlar dolsun, sokaklar yansın
Kan, damardan dışarı sızsın
Sen kınında duran kılıçsın
Seni kınından çıkaracağız ey yüce
                                              Türklüğüm!

Kırgız, Tatar, Özbek, Kazak seni haykıracak
Gece günü senin için kovalayacak
Kutlu günde kalpler senin için atacak
Bahçem seninle yeşerecek ey yüce
                                                 Türklüğüm!


Celal-abad’dan Konya’ya selam olsun
Tüm acun sana kurban olsun
Güzel günler senin üzerine doğsun
Kırgız’ın da adı “sen” olsun ey yüce
                                                 Türklüğüm!



TÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNE FARKLI BİR BAKIŞ

Haziran, 2013
Üsküdar

Türk milliyetçiliği, hiç şüphesiz ki sistematik Türk düşünce dünyasının en köklü ve en sağlam temellere oturtulmuş fikir sistemidir. Türk milletinin genetik ve zihni kodlarında “milliyetçilik” şuurunun tarih boyunca mevcut olduğunu kabul etmekle birlikte, bu fikriyatın Fransız Devrimi’nin etkisiyle sistemleştiğini belirtmemde sanıyorum ki bir beis yoktur.

Bir fikir sisteminin sistemleşmesi, sanıldığı gibi basit bir iş değildir. Hem zamana hem de mekana “yayılmışlık” ister. Türk milliyetçiliği bu evreyi atlamıştır. Bunun yanında sistematik fikirler, Popper’ın bilim felsefesinde var olan 3’lü mekanizmasına sürekli dahil olmak zorundadır. Hatırlatmak adına:
1)Problem
2)Çözüm denemeleri
3)Ortadan Kaldırma
Popper’a göre probleme dair çözüm denemelerinde başarısız olanların ortadan kaldırılması sonucunda elde kalan “başarılı” veri, artık mükemmele yakındır. BU çerçeveyi çizdikten sonra, Türk milliyetçiliği fikriyatının Osmanlı’nın Batılılaşma döneminden günümüze değin bu “mükemmele yakın” veriye ulaşabildiğini söyleyebiliriz. Bu mekanizmanın dışında kaldığı an, kendini tekrarlamaya ve çağın problemlerine cevap verememeye başlayacaktır. Bu yazımda asıl vurgulamak istediğim husus, Türk milliyetçiliğinin son 30 seneye dair yahut iletişim çağına dair verecek bir cevabının olmaması problemidir.
Türk milliyetçiliği, Osmanlı modernleşmesi döneminde tıpkı diğer sistematikleşme yolunda ilerleyen fikirler gibi -Osmanlıcılık ve İslamcılık- modernlik taraftarıdır. Çünkü Türk milleti pratik bir millettir ve ortada bir “gerilik probleminin” olduğu aşikardır. Özellikle ve öncelikle Türkler, Batı’ya askeri olarak cevap verememektedir ve bu durum, Devlet’i Aliyye’nin bekasını tehdit etmektedir. İşte böyle bir şerait altında, Türk milliyetçiliği elbette ki devletin bekası için modernleşme safında yer almıştır. Jön Türkler ve İttihat-Terakki hareketleriyle bu yükü genç omuzlarına yüklemişlerdir. Burada Popper felsefesine uygun olarak ortada var olan gerilik problemine dair çözüm denemeleri gerçekleştirilmiş ve birçoğu tenkit ve hücum ile ortadan kaldırılmıştır. Bu süreç, Türk milliyetçiliğinin cumhuriyete değin elinde bir nüve kalmasına imkan tanımıştır. Kısacası, Türk milliyetçiliğinin Osmanlı’nın gerileme ve dağılma dönemine karşı tavrı, modernleşme olmuştur.
Cumhuriyetin kuruluşu sürecinde, İttihat-Terakki’nin son kadroları cumhuriyeti kuran fikri ve filli aktörler olarak tarih sahnesinde boy göstermişlerdir. Özellikle cumhuriyet ideolojisinde Gökalp-Akçura etkisi ve Türk milliyetçiliğinin fikri ve fiili çehresine yeni bir soluk kazandıran Gaspıralı, bu dönemde Türk milliyetçiliği fikrini besleyen fikir adamları olmuşlardır. Türk milliyetçiliği, bahsi geçen dönemde “devlet sistemi oluşturma” rolünü üstlendiği için sistematik bir çehreye bürünmek zorunda kalmıştır. Dünyada konuşulan ve geliştirilen sosyal bilimler, Türk milliyetçiğinin konusu halini gelmiştir. Elbette, öncesinde elde kalan “nüve” bu işin temelini oluşturmuştur. Kısacası, Türk milliyetçiliğinin 1. Dünya Savaşı’na cevabı ulus-devlet ve cumhuriyet olmuştur.
Daha sonra Atsız ve arkadaşları Türk milliyetçiliğini yeni bir boyuta taşımıştır. Türk milliyetçiliği 2. Dünya savaşıyla ortaya çıkan milletler ve medeniyetler çatışmasında Türklüğün yılmaz savunuculuğunu üstlenmişlerdir. Tabiri caiz ise Türk milliyetçiliğini gerçek anlamda edebiyatla tanıştırmıştır, Türk tarihi ve Türk dili üzerine eşsiz çalışmalar ortaya koymuşlardır. İkinci Dünya Savaşı sırasında gelişen ve sonrasında vukuu bulan Soğuk Savaş döneminde edebiyat yazıları ve dil-tarih araştırmalarıyla Türk milletinin  piskolojik üstünlüğünü koruma görevini büyük bir inançla üstlenmişlerdir. Türk milliyetçiliğinin bu döneme cevabını, daha doğrusu cevabını verecek olan yeni bir hareketin nüvesini Atsız ve arkadaşları oluşturmuştur.
60’lı yıllarda artık olabildiğince keskinleşen Soğuk Savaş yılları, Türk milliyetçiliğini yeni bir oluşuma itmiştir. Artık Türk milliyetçiliği elitist bir tavırdan kitlesel bir tavra yönelmiş ve bir gençlik hareketi oluşturmayı başarmıştır. Adnan Menderes ile birlikte Türkiye’de gelişen sosyolojik değişimin farkında, köyden kente okumaya göçen Türk evlatlarını Türk milliyetçiliği fikriyle tanıştırma görevini üstlenerek hareket etmiştir. Bu hareketin kumandanlığını ise Alparslan Türkeş üstlenmiştir. Artık senelerden beri süregelen ve sistematikleşme yolunda hızla ilerleyen Türk milliyetçiliği, Ülkücü Hareket ile topluma mal olmuştur.

Jön Türkler, İttihat-Terakki, Atsız ve arkadaşları ve Ülkücü Hareket ile Türk milliyetçiliği, Sanayi Çağına cevabını “problem belirleme, çözüm denemeleri ve ortadan kaldırma” diye Popper’ın şekillendirdiği üçlü mekanizma doğrultusunda büyük bir başarıyla vermiştir. Fakat çağ değişmiştir. Dünya, sanayi çağından iletişim çağına atlamıştır. Türk milliyetçiliği, bu 30 senelik dönemde bırakın çağa cevap vermeyi “problem” belirlemekten bile uzaktır. İletişim çağının şekillendirdiği dünyada Türk milliyetçiliği Doğulu mudur Batılı mıdır? Bir taraftan eskiyi savunurken, yeniye nasıl ulaşılabilir? Türkiye’de yaşanan son Taksim olaylarında Türk milliyetçiliğinin homojen bir tepki verememesinin sebebi budur, 21. Yüzyıla dair bir cevabının olmamasıdır. Çünkü hala Türk milliyetçileri, 20. Yüzyıl kafasıyla 21. Yüzyılı değerlendirmektedir. Bir tarafta istibdada isyan eden Enver Paşa varken, öbür tarafta devlete sadakat anlayışı ayakta dururken ve Türk milliyetçiliğinin 21. Yüzyıla dair herhangi bir diyalektik cevabı yokken elbette Türk milliyetçilerinin Taksim’deki devlet-millet karşılaşmasında net ve homojen bir tavır alması beklenemezdi. Çünkü en başta dediğimiz gibi Türk milliyetçiliği 3’lü mekanizmanın dışında kalmıştır ve kendini yineleyememiştir.

Sonuç olarak çağ değişmiştir. Jönler, İttihatçılar, Gökalpler, Atsızlar, Türkeşler bizim için bir nüve teşkil etse bile onlar artık bizim için eskidir. Dil, tarih, edebiyat, sanat, iktisat, sosyoloji, piskoloji, tıp alanlarında 21. Yüzyıla yani iletişim çağına bir cevabı olan “Milliyetçi teori” oluşturulmalıdır. BU arzum elbette, bugünden yarına gerçekleşecek bir iş değildir. Bu 30 senelik “boş” dönemin, 20. Yüzyıl kafasıyla 21. Yüzyıla yönü çevrilen Türk milliyetçisi gençlerin arasından “fabrikanın defolu malı” olanlar bu görevi üstleneceklerdir. Bu kahramanlar, önce problemi belirleyecek, sonra çözüm denemelerini sunacak ve başarısızları ortadan kaldıracaklardır. Kutlu gün yakındır dostlar, sabredin.



BENDEN UZAK BEN

Kasım,2012
Üsküdar
Dünya insafsızca dönmeye devam ediyor,
Bize ise ayak uydurmak düşüyor.
Dağ taş toprak hep O’nu söylüyor.
Sevda sözlerini bir ben söyleyemiyorum.

Kimsesizler sokağında yalnız başıma ben,
Sen’i düşlüyorum bir an bile geçmeden.

Kelimeler zihnimin işgalcisi,
Sükunet dilimin müdavimi.
Yaraya merhem olmaktır gayem,
Kül olmuş gönüllere bir damla su.
Kavrulana meltem, üşüyene güneş.
Tutulmuş zihinlere bir ışık olabilmek varken,
Ben, benden uzak beni arzuluyorum.


GÖNÜL VE AKIL

Ocak, 2013
Üsküdar
Sevda gönlün akla zaferi
Aşk, gönül erlerinin işi
Düşünen aşığım diyemez
Gönül her daim akla asi.

Kır at zincirlerini aklın,
Gönlünü hesapsız azad et.
Aşkın da özü çilede saklı,
Uğruna kendini harab et.

Bilgiden mühendis, aşktan kahraman türer.
At kendini denize çekinmeden
Es geç şöhreti, şanı, parayı
Ancak çöldeki kahraman Mecnun sevebilirdi zaten Leylayı.



Bir Konferanstan

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞININ İKTİSADİ TEMELDE TÜRKİYE’NİN GENEL ÇEHRESİNDE YARATTIĞI DÖNÜŞÜME KISA BİR BAKIŞ
Saygıdeğer büyüklerim ve hocalarım, sevgili arkadaşlarım,

Türkiye, dünyayı kasıp kavuran İkinci Dünya Savaşı’na fiili olarak girmemiş olmasına rağmen, savaşın yükünü bütün ağırlığıyla omuzlarında hissetmiştir. İkinci Dünya Savaşı’nın Türkiye’ye etkisini anlayabilmek için önce, savaş öncesinde Türkiye’de ekonominin gidişatına biraz değinmek gerekiyor. Yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti, hızla gelişme gösteren bir ülkeydi. Başbuğ Mustafa Kemal Atatürk, askeri anlamda verdiği mücadele sonucunda Türkiye’yi siyasal bağımsızlığına kavuşturdu. Ancak bundan sonra borçlarla devralınmış bir mirası düze çıkarmak, iktisadi bağımsızlığı gerçekleştirebilmek hedeflenmişti. Nitekim, bu Atatürk’ün şu sözleriyle sabittir: “Bir milletin doğrudan doğruya hayatiyetiyle alakadar olan, o milletin iktisadıdır. Tarihin ve tecrübenin teksif ettiği bu hakikat, bizim milli tarihimizde tamamen mütecellidir. Hakikaten Türk tarihi tetkik olunursa yükseliş ve çöküş durumunun iktisadi meseleden başka bir şey olmadığı anlaşılacaktır.”
Bu anlamda, Atatürk kısa zamanda Türkiye’nin milli kalkınmasını gerçekleştirmeyi hedefliyordu. Bu yolda ilk yapılan iş, 1923’te İzmir İktisat Kongresi’nin toplanması oldu. Bu kongrede alınan kararlarda, özel teşebbüse kredi yardımlarının yapılması, yani devletin öncülüğünde bir milli sermaye ve milli burjuvazi yaratılması hedefleniyordu. Bunun dışında, devlet demiryollarının ülkenin dört bir yanına yapılması gündeme getirilmişti. Bu uygulama, esasında modern anlamda bir devlet işletmeciliğinin ilk adımlarıydı. Daha sonra 1930’lu yıllara gelindiğinde, Büyük Buhran’ın etkisi, Türkiye’nin iktisadi politikalarını da şekillendirdi. Ayrıca Türkiyenin 23-30 döneminde milli burjuvazi yaratma konusunda yeterli başarıyı gösterememiş olması, bu dönemde devletçi anlayışın iyice hakim duruma geçmesinde etkili olduğu söylenebilir. Keynes’in fikirleri doğrultusunda gelişen ve devlet müdahaleciliğinin egemen olduğu iktisadi politikaları Türkiye’de de gözleyebiliyoruz. 1930 ve 1939 senelerinde, bir önceki döneme nazaran daha kapalı ve müdaheleci bir politika izlendi. Kriz sebebiyle Türkiye’ye giren ithal mallarının fiyatındaki aşırı artış, Türkiye’yi ithal ikameci yatırımlara itti. Bütün dünyada olduğu gibi, ithal ikameci yatırımlar Türkiye’nin de sınai kalkınmasının temellerini oluşturmuştur. Bu doğrultuda, 1932’de yapılan “Beş Yıllık Kalkınma Planı” nın, 1938 verilerine bakıldığında istenilen hedefe ulaşıldığını gözlemleyebiliyoruz. Bunun dışında, bu kalkınma planı, sosyalist blok dışında hayata geçirilen ilk kalkınma planıdır. 1930-1939 süreci, Türkiye iktisat tarihi açısından en parlak dönemi ifade eder. Cumhuriyet tarihinin en büyük büyüme hızının gözlendiği, sınai yatırımların temellerinin atıldığı ve Türkiye iktisat tarihinin tek dış ticaret fazlası verdiği dönemdir. Bu, Atatürk önderliğinde cumhuriyet kadrolarının, askeri ve siyasi alandaki başarıyla birlikte iktisadi anlamda da başarılı olduğunun ispatıdır.
                Bu tarihlerde büyümeye hızla devam eden Türkiye ekonomisi, 2. Dünya Savaşıyla birlikte ciddi bir kesintiye uğradı. Avrupa’da savaşın kızgınlaşması cumhuriyet yöneticilerini iyice endişelendirmişti ve seferberlik ilan edildi. Savaş yıllarındaki seferberlik, iktisadi anlamda şu anlama gelir: “Bir milyon kişinin üretim cephesinden tüketim cephesine geçmesi.” Yani, çalışabilir nüfusun silah altına alınması, üretimin ciddi bir düşüşe uğramasına sebep oldu. 39 ve 45 üretim endekslerini incelediğimizde, 39’da buğday üretimi 100 iken 45’te 63’e, pamuk üretimi 100 iken 88’e, genel üretimde ise 39’da 100 olan üretim endeksi, 45’te 71 seviyesine gerilediğini gözlemliyoruz. Genel anlamda üretimin düşmesinin, iki önemli sonucu vardır. Vergi gelirlerinin düşmesi ve enflasyon. Vergi gelirleri, hükümetin savaş maliyetini karşılamasında ciddi bir zorluk ve de enflasyon halkın yaşam standartlarının düşmesine ve savaş şartlarında ayakta kalmasının zorlaşması anlamına geliyor. Savaşın sebep olduğu enflasyonu tahayyül edebilmek adına fiyat endekslerine bakıldığında 39’da 100 olan genel fiyatlar, 45’te 452 olarak gözlemleniyor. Bu rakamlar da elbette, savaşın acı sonuçlarını gözler önüne seriyor.
                Savaşın getirdiği iktisadi olumsuz sonuçları engelleyebilmek adına Refik Saydam hükümeti ilk olarak Milli Korunma Kanunu’nu devreye sokar. Bu yasa, geçici el koyma, ithalatta azami-ihracatta asgari fiyat belirleme ve vesikayla dağıtım( karne uygulaması) gibi uygulamaları içeriyordu. Bu uygulamalar halen CHP’nin politikalarını eleştirmek için kullanılsa bile bu gerçekten mantıklı bir politikadır. Hükümet bu kanunla, buğday, pamuk, pancar gibi hammaddeleri ucuza satın alıyor, hammaddeyi işleyerek, pamuklu dokuma ve şeker gibi savaş yılları adına lüks sayılabilecek malları yüksek karla satıyor ve ekmek-kömür gibi zaruri ihtiyaçları halka arz ediyordu. Bu sayede, hükümet askeri ucuza beslemiş ve giydirmiş, kentli nüfus ise fazlaca zorlanmadan ekmek-kömür elde etmiş oluyordu. Ancak bu politikanın toplumsal yapıyı da şekillendirecek bir sonucu ortaya çıktı. Lüks mallardaki ve kısmen zorunlu mallardaki kıtlık, karaborsa, stokçuluk gibi gayri-ahlaki uygulamaların baş göstermesine sebep oldu. Savaş yıllarını fırsat bilip vurgun yapan ticaret burjuvazisi ve büyük toprak ağaları, toplumsal dengeyi sarsacak seviyede kazanç elde etmeye başladı.  
                Bu aşırı kazancı engellemek ve savaş maliyetini karşılamak üzere hükümet, halen tartışmaları süren bir kanunu hayata geçirdi: ”Varlık Vergisi Kanunu”.  Bu kanunun bir diğer amacı da piyasadan parayı çekerek enflasyonu dizginlemekti. Bu vergi, ticaret burjuvazisine bir kereliğe mahsus uygulanan ve itiraz hakkı bulunmayan bir vergidir. Gerçekten de malum vergiyi eleştirenlerin argümanında olduğu gibi verginin yarıdan fazlası, azınlıklardan toplanmıştır. Ancak bunun sebebi, bahsedildiği gibi ırkçı bir anlayışın eseri değil, savaşı fırsat bilip vurgun yapanların çoğunluğunun azınlıklardan oluşmasıdır. Bu vergi sonucunda, Türkiye’deki azınlıkların yarıya yakını göç etmiş, burada kalanlar da ellerindeki gayrimenkulleri yok pahasına satışa çıkarmıştır. Bu emlak kargaşasında Anadolu’dan gelen köylü zenginler, kentlerde yok pahasına emlak kapatmış, ve kentlerde Anadolu burjuvazisi hakim olmaya başlamıştır. Sonuç olarak bu vergi sayesinde 400 milyon TL tahsilat yapılmış, ve 6 senelik toplam savaş maliyetinin %40 ı bu vergiden yapılan tahsilatla karşılanmıştır. Bunun dışında Toprak Mahsülleri Vergisi ile 167 milyon TL toplanmış, bu vergi köylünün üzerine yüklenmiştir. Bu vergi de toplam savaş maliyetinin %15’ini teşkil etmektedir. Savaşın sonlarına doğru ise Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu ile büyük toprak ağalarının gücüne set vurulmuştur.  Bu vergilerin doğal olarak bir de toplumsal ve siyasi sonuçları olmuştur. Varlık Vergisi ve Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu’ndan en çok zarar görenler, ticaret burjuvazisi ve büyük toprak ağalarıydı. Bu kesimler, savaş sırasında CHP’ye ciddi bir tavır almış ve fırsatı geldiğinde, yani çok partili hayata geçildiğinde, bu kesimler bir anda Demokrat Parti bünyesinde örgütlenmişlerdir. Buna en güzel örnek, büyük toprak sahibi Emin Sazak ve Adnan Menderes’tir.
                Esasında savaş sonrasını Türkiye adına dünya ekonomisiyle eklemlenme dönemi olarak niteleyebiliriz. Türkiye savaş sonrasında, 16 yıldır devam eden korumacı ekonomiden, ithalatın serbest olduğu, dış açıkların ve haliyle dış yardımların alındığı, kredi ve yabancı sermaye ile ayakta duran bağımlı bir ekonomiye dönüştüğünü gözlüyoruz. Savaş sonrasında en güçlü devlet olarak baş gösteren Amerika Birleşik Devletleri, Türkiye’yle yakın iktisadi ve siyasi ilişkiler kurmuştur. Bütün bunlar, 2. Dünya Savaşı’nı iktisadı ve toplumsal anlamda Türkiye için bir dönüm noktası yapar. Bu yakınlaşmayı yaratan bir dizi olay vardır.
                Türkiye savaş sonrasında, ileride oluşacak iki kutuplu dünyanın tam ortasında kalmıştı. İktisadi anlamda da çöküntüye uğrayan Türkiye, kendini mütteffiğe muhtaç hissediyordu. Sovyetlerin halen süren Boğazlar üzerindeki istekleri ve Kars, Ardahan’da hak iddia etmeleri Türkiye-Sovyet yakınlaşmasını engelliyordu. Ayrıca, bu tehdit Türkiye’nin savaş bitmiş olmasına rağmen 45-47 senesi boyunca 600.000 kişilik bir orduyu halen terhis edememesi, -ki 46 bütçesinin yarısı bu orduya gitmiştir- ve elindeki 245 milyon$ lık altını savaş korkusuyla yatırıma çevirememesine sebep oluyordu. Savaş sonrasında, yeniden sanayileşmeye başlayan devletlerin karşısında Türkiye, Sovyet tehdidinden dolayı kalkınmaya bütçe ayıramadı. İşte tam burada, kapitalizmin tartışmasız lideri Amerika Birleşik Devletleri devreye giriyor. İlk olarak ABD büyükelçimizin vefatı sonucu ABD hükümeti, cenazeyi Missouri adlı zırhlıyla gönderir. Bu zırh Japonya’da savaşı bitiren gemidir ve bu hareket, Sovyetlere gözdağı, Türkiyenin arkasındayız mesajını içermektedir. Nitekim bu olay, Soğuk Savaş döneminin başlangıcı olarak da nitelendirilebilir. Ayrıca, Sovyetlerin gönderdiği notaları Türkiye’nin yerine ABD’nin cevaplaması, artık safların netleştiğine işarettir.
                Savaş sonrasında, Roosvelt’ten sonra başa geçen Amerikan başkanı Truman, ekonomik yollarla stratejik ülkeleri kendine bağlamayı hedefliyordu. Savaş sonrasında dahi üretim yapamadığımız için ithalat miktarı artmış ve dış ticaret açıkları vermeye başlamıştık. Bu açığı kapatmanın tek yöntemi ise kredilerdir. Truman Doktrini çerçevesinde yardım paketine Türkiye’nin alınması sonrasında Necmettin Sadak, Nihat Erim, Hüseyin Cahit Yalçın ve Falih Rıfkı Atay gibi tanınmış yazarlar, ABD’yi göklere çıkarak ifadeler kullanmışlardır. Her şeyden önemlisi, Türkçü olduğunu iddia eden bir Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı’nın, Şükrü Saraçoğlu’nun, resmen Amerika’nın ayaklarına kapanması, cumhuriyet tarihi açısından utanç verici hadiselerdir.
                ABD hükümeti, Türkiye’ye 47-51 seneleri arasında süreklilik arz eden 400 milyon $ lık bir yardımı büyük oranda hibe etmiştir. Buradaki amaç, ülke siyasetine yön verebilmek ve Ortadoğu’da istenilen düzeni kurabilmektir. Buna en çarpıcı örnek, 1964’te Kıbrıs’a müdahale etmeyi düşünen Türkiye’yi ABD, bu yardım kanununda yer alan bir maddeyle tam 17 yıl sonra engelleyebilmiştir ve Başkan Johnson’ın İnönü’ye yazdığı meşhur mektup, seneler boyu hafızalardan silinmemiştir. Size başkan Truman’ın bir sözünü aynen nakletmek istiyorum: “Türkiye ulusal bütünlüğü için gerekli modernizasyonda bizden ek destek aldı. Bu bütünlük, Ortadoğu için gereklidir.” Bugün itibariyle Ortadoğu’da yaşanan gelişmelere baktığımızda, Birleşik Devletler Başkanı Turman’ın bu açıklaması daha büyük önem kazanmaktadır. Ayrıca, Türkiye’nin bu hibeyi nereye aktaracağına da ABD hükümeti karar veriyordu ki, yardımın neredeyse tamamı askeri modernizasyona ayrılmıştır. Türkiye bu sebeple bir kere de dışa bağımlı hale gelmiş, yeni askeri araçların bakım-onarım işlemini yapacak yeterli kapasiteye sahip olmadığı için bu işlemi de Amerikanlara yaptırmak zorunda kalmıştır. Artık kronikleşen dış ticaret açıklarının ve dışa bağımlılığın Türkiye’den atılamayacağı günler başlamıştır.
                Ayrıca Marshall yardımları olarak bilinen yardımdan Türkiye de faydalanabilmek için tabiri caizse “can atmış” ve en sonunda yardım paketine dahil edilmiştir. Marshall paketinde Türkiye adına düşünülen hedefin, Türkiye’yi Avrupa’nın tahıl ambarı haline getirmek olduğu söyleniyor. Sovyet tehdidine karşı Avrupa’yı tekrar sanayileştirmek isteyen ABD’nin en önemli sorunu, Avrupa’daki açlık ve gıda kıtlığıydı. ABD ve İngiliz basını bu sorundan “Avrupa’nın Açlığı: Atom Bombasından Daha Tehlikeli” bailıklarıyla bahsediyor ve “Şu anda bir dilim ekmeğin bile Avrupa’nın geleceği üzerinde büyük bir etkisi var” deniliyordu. Bunun çözümü ise Türkiye’nin tarım üzerinden kalkınmasını sağlamaktı. Hakikaten Avrupa’da sınai yatırımlar hız kazanmasına rağmen, Türkiye’de savaş sonrasındaki 6 senelik dilime ait gelişme endekslerine bakıldığında sınai üretimin yüzde 8, tarımsal üretimin yüzde 13 arttığına şahit oluyoruz. Ayrıca, Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü açık açık Türkiye’den tarımsal üretimini arttırmasının ve sanayileşme yerine tarım alanında gelişmesini söylemiştir. Bunun dışında, cumhuriyetin kurucuları tarafından İzmir İktisat Kongresi’nde belirlenen demiryolu hedefinin bir kenara atılıp, yerine karayolları yatırımının hız kazandığını görüyoruz. Bu Türkiye’ye bir anda otomobil ve otobüs girişlerine sebep oldu. Bir taraftan dış ticaret açıkları iyice derinleşirken bir yandan Türkiye artık, petrole bağımlı bir ülke haline dönüşmüştür.
Türk-Amerikan yakınlaşması Türkiye’nin dış politikasını da ciddi anlamda etkilemiştir. 1947’ye kadar Türkiye, Filistin sorununda Arapları desteklerken, ABD çizgisinde dış politika izleyerek İsrail’i tanımıştır. Türkiye’nin bu tutumu, bir bakıma iç meselesi olan Kıbrıs sorununda, Arapların Türkiye’ye destek vermemesine sebep olmuştur. ABD’nin Ortadoğu politikalarına paralel olarak Türkiye, askeri anlamda güçlendirilmiş ve Avrupa adına tarım ambarı haline getirilmeye çalışılmıştır. Kıbrıs ve Boğazlar meselesinde, 2. Dünya Savaşı sonrası anlaşmaların büyük yansımaları olmuştur.
Savaş sonrası, Türkiye çok partili yaşama geçme kararı almıştır ve demin bahsettiğimiz gibi vergilerden zarar görenler DP çatısı altında toplanmıştır. CHP ise, oy kaygısıyla tanışmış ve halkın istekleri doğrultusunda siyaset izlemeye başlamıştır. Bunların başlıcası, din konusundadır. CHP hükümeti, ilköğretim öğrencilerine seçmeli din dersi koymuş ve devlet eliyle imam-hatip kursları açılmıştır. Sonrasında ise, İstanbul Üniversitesi’ne bağlı İlahiyat Fakültesi kurulmuştur. Devlet, din adamlarını kendi yetiştirip, kötüye kullanımını engellemek adına devletin denetimine almıştır. Bununla birlikte CHP’nin milliyetçilik anlayışında da ciddi değişim başlamıştır. Bu süreçte, Hamdullah Suphi Tanrıöver önemli bir aktör olarak göze çarpıyor. CHP içerisinde, komünizmle mücadelede dinin kullanılması gerektiği tartışılırken Tanrıöver, grup toplantılarında şu ifadeleri -Türk gençliğinin manevi boşluğu olduğu, bunun dinsel temelli milliyetçilikle doldurulması gerektiğini- belirtmiştir. Ayrıca Tanrıöver, türbelerin ziyarete açılması konusunda ısrarcı olmuş, ve sonuçta türbe ve zaviyeler ziyarete açılmıştır. Ayrıca, 2. Dünya Savaşı, Türkiye’de muhafazakar kesimin düşünce tarzı üzerinde de ciddi anlamda bir etki bırakmıştır. Savaş şartlarından dolayı ülke genelinde baş gösteren karaborsacılık, tecavüz ve sarhoşluk gibi vakalar, savaş sonrasında muhafazakar kesim tarafından cumhuriyetin “Türk Hümanizması” temelli bir eğitim sistemini tatbik etmesinden kaynaklandığı kanısı uyanmış, cumhuriyet idaresinin hayatın temeline maddiyatı oturttuğu ve maneviyatın eksik kaldığı düşünülmeye başlamıştır. Nitekim bu, Türkiye’de muhafazakar kesimin aydınlanma ve Batı karşıtı bir retorik geliştirmesinin temelini teşkil etmiştir. Tarikatların faaliyetleri hız kazanmış ve İslamcı muhalafet canlanmıştır. 1948’de Nurcular, yayınladıkları kitapçıklarla devrimlere karşı çıkmış ve bu nedenle tutuklanmıştır. 1949’da Ticani tarikatına mensup 2 kişi mecliste Arapça ezan okumaya kalkmıştır. Mareşal Fevzi Çakmak’ın cenazesinde yaşanan olaylar, İslamcı muhalefetin gücünü göstermesinde önemlidir. 1950’de Çakmak’ın cenazesinde resmi törene izin verilmemiş, İslamcı gruplar töreni güç gösterisine dönüştürmüştür.
Amerika ile yakın ilişkiler Türk akademik dünyasında da değişikliklere sebep olmuştur. 1949’da ABD-Türkiye Eğitim Komisyonu kurulmuştur. Bu komisyon, Türk öğrenci ve araştırmacılara burs sağladığı gibi, ABD’li öğrenci ve araştırmacıları da Türkiye’ye getirmiştir. Türkiye’nin en başaralı öğrencilerine burs sağlanmış, Amerikalı ailelerin yanında kalmak suretiyle Amerikan okullarında eğitim görmüşlerdir. Bu öğrencilerin birçoğu, yeni kuşaklarda Amerikan hayranlığının yayılmasında etkili olmuştur.
Sonuç olarak, 2. Dünya Savaşı, Türkiye’yi ekonomik, sosyal, siyasi, kültürel ve akademik açıdan ciddi anlamda etkilemiştir. Savaş sonrasındaki Amerikan-Türk yakınlaşması, Türkiye’nin artık kronikleşen dış bağımlılığın temelini oluşturmuş, bu yakınlaşma kültürel açıdan ve akademik açıdan Türkiye’de bir “Amerikan rüyası”nın başlamasına sebep olmuştur. Toplumsal ve siyasi açıdan ise, Varlık Vergisi başta olmak üzere savaş sırasında uygulanan kanunlar toplumu ciddi anlamda şekillendirmiştir. Savaş sırasında kanunlardan zarar görenler CHP’ye karşı çok partili hayat döneminde tavır almış, azınlıklardan boşalan ticaret, Anadolu burjuvazisinin eline geçmiştir. 2. Dünya Savaşı’na Türkiye adına bir dönüm noktası olarak bakmak için yeterlidir.
Benim söyleyeceklerim bu kadar.
Bana bu fırsatı sunan vakıf yöneticilerine, hocalarıma ve değerli arkadaşlarıma sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum. Dinlediğiniz için teşekkür ederim.







ADALET VE PENCERE



Ah şu zalim Boğaz! Kimi şiir kabileyeti atfeder senin zerafetine, kimisi çay bardağında rakı keyfiyle efkar! Bense, açamıyorum pencereleri. Bakamıyorum Boğaz’ın eşsiz güzelliğine. Saatlerce pencerenin kenarında oturuyorum. Dışarıda neler oluyor kim bilir? Hangi pazarcı çürük domates satıyor, hangi öğrenci ilim öğrensin diye şahsına tahsis edilmiş sırada uyukluyor, hangi simitçi çocuk gecenin bir yarısı eve para götürmek için soğuğu iliklerine çekiyor, hangi fahişe ne idüğü belirsiz adamlara namusunu satıyor? Bilmiyorum.
               
Ancak bildiğim bir şey var. Pencereyi açamıyorum. Boğaz’ın esintisinden, üşümekten korkuyorum. Neden gözlerim bayram edecek diye vücuduma eziyet edeceğim ki? Sizce de adaletsiz değil mi? Ha pardon. Arz-talep dengesine göre şekillenen dünyamızda, gözün bayramı bütün vücudun sefaletinden daha değerliydi, değil mi? Çok pardon.
Bir de temiz havayı ciğerlerime çekmek istemiyorum. Boğaz’ın biz İstanbul ahalisine bahşettiği o tertemiz oksijen huzmesi ağır geliyor bedenime. Hak ettim mi acep sorgulaması zihnimi işgal ediyor. Acaba sadece kira bedeli ödenerek boğazın güzelliği hak edilebilir mi diye düşünmekten kendimi alamıyorum. Haliyle çarpıyor beni temiz hava, başım dönüyor. Eve hapsolmuş sigara dumanı tam benlik! Esarete boyun eğmemiş, bir yol bulsa, beklemeyecek. Çıkacak, gidecek uzak diyarlara.

Pencere! Evet, pencere! Hem benim, hem de sigara dumanının kurtuluş reçetesi!

Tamam, sonunda cesaretimi topladım, pencereyi açacağım. Varsın buz kessin vücudum, ama gözlerim bana lazım. Arz-talep dengesini umursadığımdan değil, sadece dışarıda olup biteni görmek istiyorum. Gözlerime o zarafet yüklü eşsiz boğaz manzarasını hediye ederken, halkımın halini de görmesini istiyorum. Çünkü hak etmesi gerek!

O sahtekar pazarcıyı görsün istiyorum. Dürüstlüğün nasıl 3 kuruşa takas edildiğine şahit olsun. O tembel çocuğu görsün. İlmin nasıl 1 saatlik keyfe tercih edildiğine tanıklık etsin. O masum simitçi çocuğu da görsün. Kendisi için bütün vücudun üşümesini talep eden gözlerim, ailesi için kendisinden vazgeçmenin fiyakasını fark etsin. Ha bir de, o fahişeyi görsün. Hayatta kalmak adına, namus denilen kavramın hiçe sayıldığının şahidi olsun. Görsün, her şeyi, her pisliği görsün. Görsün ki, boğazı seyreylemenin lüks olduğunu anlasın.

Ve nihayet! Büyümekte olan bir bebeğin ebeveynini yorduğu gibi, vücudumu ve bütün hücrelerimi yoran zihnim, kollarıma pencerenin kulpunu çevirme emrini verdi. Gördüm, hepsini gördüm. Sahtekar pazarcıyı, tembel öğrenciyi, simitçi çocuğu, namussuz fahişeyi… Hepsini bir bir gördüm.

Artık gözlerim boğazın eşsiz zarafetini hak etmişti. Kafamı sağa, boğaza doğru çevirebilirdim. Ama bir saniye! Bir yanlışlık var. Hani o methedilen boğaz? Her yer karanlık… Hiçbir şey göremiyorum, kör oldum. En bencil gibi görünen gözlerim bile, nihayet arz-talep dengesinin hışmına uğradı: Adaletsizlik!

Ah pencere yaktın beni. Hem gözlerim terk eyledi beni, hem de vücudum buz tuttu. Sigaramın dumanını da kaybettim. Hay arz-talep dengesinin de, boğazın da, pencerenin de üzerine köpekler işesin! Ben bencil gözlerimi, sıcak odamı ve sigara dumanımı geri istiyorum. Ve haykırıyorum: Adalet!

Hasan Gökay Aytekin
Ekim,2012

                

Medeniyetin Çöpçüleri

Biz bir medeniyetin çöpçüleriyiz. Ancak arta kalan posaları toplayıp açlık hissimizi giderebiliriz, vücudumuzu doyuramayız. 

O ruhu kaybettik. 

Yaratma yetimizi kaybettik. Bu, bir umutsuzluk telkini değildir. Her medeniyet kendi doğal sonunu hazırlar ve yaratma yetisine sahip, kendi kadim değerlerini canlandırabilecek yeni bir topluma aktarır. 

Bunu doğal ve zaruri bir süreç olarak görüyorum.  Uzakdoğu medeniyeti, Yunan medeniyeti, Türk-İslam medeniyeti bu kaçınılmaz sona maruz kalmıştır. Aynı şekilde, ne zaman olduğunu bilemeyeceğim bir çağda Batı’da insanlığın ortak malı olan ve temsilciliğini üstlendiği medeniyeti, doğal sürecin bir sonucu olarak medeniyet temsilciliğine hazır başka bir topluma aktaracaktır. 

O toplumun tekrar Türk milleti olmasını arzuluyorum. 

Bir kıvılcım bekliyorum, ne olduğunu veya olacağını bilmediğim bir kıvılcım. Türk-İslam medeniyetinin kıvılcımı Türklerin İslam’la tanışması idi, Batı’nın kıvılcımı ise kiliseyi red. 

Eğer her şey gönlümce olursa, bizim de tekrar bir kıvılcıma ihtiyacımız olacak. Gayem, nefesim yettiğince o kıvılcımı aramak ve çöpçülükten belediye başkanlığına terfi etmek olacaktır. Sevgilerle…